Warszawa, 2003-11-14

									

						Opinia prawna
W sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów oraz o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych ( druk nr 2084)

Celem rządowego projektu ustawy jest  - jak podano w uzasadnieniu - konieczność uzupełnienia uchwalonej w dniu 8 czerwca 2001 r. ustawy o regulacje dotyczące nadzoru nad działalnością samorządu zawodowego psychologów, postępowania dyscyplinarnego oraz uporządkowania przepisów regulujących działalność i zakres kompetencji organów samorządu.
Chodzi o dopracowanie ustawy jeszcze nie obowiązującej, która, według obowiązującej wersji, ma wejść w życie dopiero 1 stycznia 2006 r.,  natomiast projekt przewiduje przyśpieszenie jej wejścia w życie już na 1 stycznia 2004 r. 
Dopracowanie ustawy jest niewątpliwie zabiegiem koniecznym, nie oznacza jednakże, że wszystkie zaproponowane uzupełnienia czy zmiany są prawidłowe.
 Celem opinii będzie zwrócenie uwagi na najważniejsze kwestie, które, w moim  przekonaniu wymagają dodatkowego przemyślenia i dopracowania.
1. Istotną zmianą jest nowa rola ministra właściwego do spraw pracy ( “organu nadzoru”)  poprzez ograniczenie sprawowanego przez niego nadzoru jedynie do nadzoru nad działalnością Krajowego Zjazdu Psychologów,  Krajowej Rady Psychologów oraz Krajowej Komisji Rewizyjnej ( poprzednio – nadzór nad wykonywaniem ustawy). Wydaje się, że lepszym rozwiązaniem byłoby  powierzenie  ministrowi nadzoru nad działalnością samorządu, jak to przyjęto w innych ustawach zawodowych.
2. Istotne uzupełnienia dotyczą obligatoryjnego podyplomowego stażu zawodowego, koniecznego dla uzyskania prawa wykonywania zawodu psychologa. Dotychczasowy art. 8     ust. 6 stanowił jedynie, że w trakcie podyplomowego stażu zawodowego psycholog   uzyskuje ograniczone prawo wykonywania zawodu, a wśród warunków wpisu na listę psychologów wymieniono odbycie podyplomowego stażu zawodowego,   pod merytorycznym nadzorem psychologa posiadającego prawo wykonywania zawodu, który ponosi odpowiedzialność za czynności zawodowe wykonywane  przez psychologa- stażystę (  art. 8  ust. 1 pkt. 4) 
Projekt nie przewiduje zmiany art. 8 ust. 1  pkt. 4), chociaż kwestia odpowiedzialności  wymagałaby wyjaśnienia. Przewiduje się natomiast wykreślenie w art. 8 ustępu 6,  i 9 oraz dodanie  art. 8a. Przepisy w nim zawarte rodzą szereg wątpliwości. . 
Kwestia  zasad obywania stażu podyplomowego rysuje się w ramach obowiązującej ustawy oraz jej nowelizacji nader mgliście. W zasadzie wszystkie istotne kwestie ma określić rozporządzenie, do którego wskazówki zawarte w delegacji nic nie wnoszą.
Podstawowa trudność wynika z braku określenia miejsca i zasad odbywania stażu.
Z rozporządzenia dowiadujemy się, że “staż polega na systematycznym szkoleniu”, które – jak rozumiem – musi odbywać się nie rzadziej niż raz w tygodniu ( par. 5). Patron ( psycholog) nadzoruje stażystę, który wystawia opinię i zalicza staż oraz “decyduje o sprawach związanych ze szkoleniem stażystów”. Natomiast stażysta ma obowiązek “aktywnie uczestniczyć w zajęciach” i przygotowywać prace pisemne zalecane przez patrona. Jednocześnie, zgodnie z par.  10 projektu rozporządzenia psycholog – stażysta jest uprawniony do wykonywania zawodu ( z wyjątkiem psychoterapii i udzielania pomocy psychologicznej), wyłącznie w miejscu odbywania stażu – ciągle nie wiemy, jakie to miejsce, gdyż nie wynika to z rozporządzenia. Wydaje się, że chodzi tu o to, że psycholog-stażysta odbywa staż w miejscu wykonywania zawodu, co jednakże nie wynika wprost ani z ustawy ani z rozporządzenia.
Z par. 10 pkt. 2) projektu rozporządzenia wynika również, że psycholog-stażysta jest uprawniony  do diagnozowania i udzielenia pomocy psychologicznej	 ( sprzeczność z pkt. 1) par.  10)  po konsultacji z patronem i uwzględnieniu jego wskazówek i poleceń. Podstawą zaliczenia stażu jest – należy przypuszczać – obecność na co najmniej połowie zajęć. Wątpliwość bierze się stąd, że w par. 8 ust. 4 i5 przewidziano wystawienie stażyście przez patrona opinii. Nie wiadomo więc, jaka jest rola opinii w zaliczeniu stażu. Ponadto jest niezrozumiałe, czy stażem jest tylko szkolenie    przez patrona czy cały rok pracy i co za tym idzie, co nadzoruje patron i czego dotyczy jego opinia.
Rozporządzenie ma – zgodnie z delegacją – określić “czynności związane nauczaniem zawodu psychologa, które są uważane za wykonywanie tego zawodu”. Mglista delegacja rodzi równie niejasny przepis par. 13 – naprawdę trudno nawet zgadnąć o co tu chodzi.
Podstawowa sprawa wymagająca wyjaśnienia na gruncie projektu i rozporządzenia to kwestia, jak ma wyglądać zatrudnienie stażysty. Czy pozostaje on w stosunku pracy w miejscu wykonywania pracy i otrzymuje za swoją pracę wynagrodzenie, czy też chodzi o jakieś zajęcia i szkolenia poza stosunkiem pracy – co niestety wydaje się wynikać z przepisów. Gdyby tak miało być to całą koncepcję należałoby uznać w wysokim stopniu za chybioną . Nie można bowiem tworzyć sytuacji, kiedy po ukończeniu studiów absolwent nie ma żadnej możliwości zatrudnienia w swoim zawodzie. Co więcej , przepisy ustawy i rozporządzenia przewidują, że to nie psychologowie – stażyści będą otrzymywać wynagrodzenie na stażu, lecz to oni mają pokrywać część kosztów stażu. Powstaje pytanie z czego w takim razie mają te koszty pokrywać i się utrzymywać, skoro nie mogą wykonywać wyuczonego zawodu. 
Przyjęte rozwiązanie należy skonfrontować z zasadami odbywania staży przez lekarzy i lekarzy stomatologów ( Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 24 maja 1999 r. w sprawie stażu podyplomowego lekarza, lekarza stomatologa ( Dz. U. z Nr 54, poz. 571 ze zm.).
Z uwag drobniejszych należy zauważyć, że w art. 8a ust. 1 nie wiadomo o spełnienie jakich “dodatkowych warunków” chodzi.  W ust. 5 należy mówić o świadczeniu” a nie o ‘udzielaniu” usług psychologicznych.
Zgodnie  z art. 8a ust. 9 kontrolę nad odbywaniem stażu  podyplomowego sprawuje minister, który ma prawo w ramach kontroli m.in. do “wydawania zaleceń pokontrolnych” – przepis należałoby sprecyzować ( komu ma je wydawać?, czy są jakieś sankcje dla takiego zalecenia?, w jakim trybie? I w ogóle – o co chodzi?) .

3. W rozdziale 4  doprecyzowano przepisy poświęcone odpowiedzialności dyscyplinarnej psychologów, obecnie nazwanej odpowiedzialnością zawodową. Zmiana nazewnictwa nie jest zmianą konieczną, gdyż pojęcie “odpowiedzialności zawodowej” występuje wprawdzie w ustawach o zawodach medycznych, jednak inne ustawy zawodowe stosują pojęcie “odpowiedzialności zawodowej”, przy czym oba pojęcia są poprawne i oznaczają to samo. W rozdziale tym zastąpiono dotychczasową  Regionalną Komisję Dyscyplinarną i Krajową Komisję Dyscyplinarną odpowiednio Regionalnym Sądem Odpowiedzialności Zawodowej i Krajowym Sądem Odpowiedzialności Zawodowej, “postępowanie przygotowawcze” zastąpiono “postępowaniem wyjaśniającym”, jednocześnie pomijając termin 90 dni na zakończenie tego postępowania, co wydaje się brakiem. Dodano też przepis ( art. 23 ust. 2), który przewiduje, że rzecznik podejmuje czynności z urzędu, na wniosek osoby poszkodowanej, jego rodziny lub organu samorządu lub nadzoru. Wydaje się, ze nie chodzi tu o poszczególne czynności ( co wynika z brzmienia przepisu) lecz o samo wszczęcie postępowania, które następuje na wniosek wymienionych osób ( o tym jakie czynności podejmie, powinien decydować sam rzecznik). 
	Jednocześnie należy pamiętać, że w postępowaniu karnym strony i ich prawa są ściśle oznaczone, nie można zatem powiedzieć, że organ nadzoru może wstąpić do postępowania na prawach strony ( art. 26). 

4. Kolejne przepisy, które uległy doprecyzowaniu odnoszą się do samorządu psychologów ( rozdział 5).
W związku z tym w art. 32 dodano ust. 2 i 3, w myśl  których Krajową i Regionalne Izby Psychologów tworzą wymienione w ust. 1 organy. Sformułowanie nie jest właściwe, gdyż to nie organy tworzą izbę, tylko izba ma organy. Natomiast  Regionalną Izbę Psychologów, tworzą, zgodnie z art. 51 ustawy - psychologowie i psychologowie-stażyści zamieszkali na terenie danego województwa. ( Krajową – zamieszkali na terenie kraju).Z wyjątkiem ustawy o diagnostyce zawodowej, wszystkie inne ustawy zawodowe przewidują, ze izby regionalne posiadają osobowość prawną. Wydaje się wskazane przyznanie osobowości prawnej również regionalnym izbom psychologów, zwłaszcza, ze mają  one zarządzać majątkiem i działalnością gospodarczą izby. Ustawa powinna określać, skąd może pochodzić majątek izby.
Zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt.1) Krajowy Sąd Odpowiedzialności Zawodowej rozpatruje odwołania od orzeczeń wydanych  w pierwszej instancji przez sąd odpowiedzialności zawodowej (powinno być : “przez Regionalne Sądy Odpowiedzialności Zawodowej” oraz przez Krajowy Sąd Odpowiedzialności Zawodowej), natomiast zgodnie z  pkt.3) – sprawuje nadzór nad działalnością Regionalnych Sądów Odpowiedzialności Zawodowej. O jaki nadzór chodzi? Ponadto wzmianka na temat składu zawarta w pkt. 1) ust. 1 jest niepotrzebna – por. ust. 2.
W ustawie, w odniesieniu do czynności organów samorządu używa się pojęcia “czynności prawne” – nie jest to prawidłowe, gdyż pojęcie to ma określone znaczenie na gruncie prawa cywilnego. ( art. 37h, art. 60 k).

5. W projekcie dodano nowy rozdział 7a odnoszący się do nadzoru nad działalnością samorządu psychologów.
Według art. 60 należy sprecyzować, o które organy krajowe chodzi – czy ma dotyczyć to również Krajowego Sądu Odpowiedzialności Zawodowej i o co tu chodzi?
Zgodnie z art. 60e organ nadzoru przygotowuje sprawozdanie o wykonywaniu nadzoru, które może przedłożyć do wiadomości samorządu oraz może wnieść do rozpatrzenia przez Radę Ministrów. Powstaje pytanie, czy rzeczywiście jest to potrzebne i czy nie będzie to przepis martwy, skoro sprawozdanie nie jest w zasadzie dla nikogo sporządzane.
6.Przepisy o wykonywaniu pieczy są zbyt rozbudowane i mało czytelne – por. art. 60k.

7. Zupełnie niezrozumiały jest przepis art. 63 umożliwiający osobom, które do dnia wejścia w życie ustawy świadczyły usługi psychologiczne, a nie spełniają warunków do wpisania na listę psychologów wystąpienie o wpis czasowy. Przecież tak zredagowany przepis odnosi się do tych wszystkich osób, które mają być wyeliminowane na mocy ustawy z rynku usług psychologicznych!  Celem uchwalenia ustawy miało być pozbawienie ( pod groźbą kary) osób nie uprawnionych możliwości świadczenia usług psychologicznych, co właśnie taki przepis by umożliwiał. Nie wiadomo również, na czym miałoby polegać stosowanie odpowiednio wskazanych przepisów o ograniczonym prawie wykonywania zawodu  -  czy wchodzą oni np. w skład regionalnej izby psychologów, skoro do tych przepisów już nie ma odesłania?.
	
	8. Nie można zmienić terminu wejścia w życie ustawy ( art. 64) , jednocześnie przewidują w art. 3 projektu powołanie Komitetu Organizacyjnego, skoro Komitet  ten został już powołany na mocy poprzedniego przepisu o wejściu w życie ustawy.

	Reasumując projekt jest niedopracowany i zarówno obowiązująca ustawa jak i propozycje jej nowelizacji wymagają dalszych przemyśleń i doprecyzowań. 

		Sporządziła : Zofia Monkiewicz